Prentvæn útgáfa
 go
|
|
5. mars 2009
Efnahagslegur ávinningur af stóriðju
Eigið fé Landsvirkjunar hefur að stórum hluta byggst upp vegna sölu raforku til stóriðju. Erna Indriðadóttir framkvæmdastjóri samfélags- og upplýsingamála fjallaði um málið í grein í Fréttablaðinu í gær. Greinin birtist í styttri útgáfu í blaðinu, en hér er hana að finna í fullri lengd.
Að undanförnu hefur verið rætt um að stóriðja á Íslandi skili íslensku samfélagi litlum sem engum ávinningi. Indriði H. Þorláksson fyrrverandi skattstjóri og nýskipaður ráðuneytisstjóri hélt því nýlega fram á bloggsíðu sinni að Íslendingar bæru skarðan hlut frá borði vegna orkusölu til stjóriðju og efnahagsleg áhrif íslensks áliðnaðar væru lítil sem engin. Bæði fjármálaráðherra og umhverfisráðherra hafa tekið undir þessi sjónarmið. Enn aðrir telja að því fé sem varið er til fjárfestinga í stóriðju, hefði átt að verja í aðrar fjárfestingar. Því er til að svara, að það fé sem fór í byggingu álvers Alcoa Fjarðaáls á Reyðarfirði var ekki falt í aðra atvinnuuppbyggingu hér á landi og skerti því ekki möguleika annarra fyrirtækja til fjárfestinga.
Ávinningur af raforkusölu til stóriðju
Hagfræðistofnun Háskóla Íslands mat það svo að landsframleiðsla ykist um 1,2% með tilkomu álvers Alcoa Fjarðaáls og vöruútflutningur frá landinu jókst um fjórðung í tonnum talið þegar álverið komst í fullan rekstur á síðasta ári. Þessari starfsemi fylgja gríðarleg umsvif á Austurlandi og víðar. Með útflutningi áls er verið að flytja út íslenska orku, því enn sem komið er hefur ekki verið til staðar tækni til að flytja hana beint á almennan notenda markað í Evrópu með hagkvæmum hætti. Það er mikil einföldun að halda því fram að virðisauki Íslendinga af orkusölunni til stóriðjunnar renni svo til allur til erlendra eigenda fyrirtækjanna. Eigið fé Landsvirkjunar var um mitt síðasta ár 1.7 milljarðar Bandaríkjadala, eins og fram kemur í 6 mánaða uppgjöri fyrirtækisins sem birt er á heimasíðu þess. Miðað við gengið nú eru þetta um 195 milljarðar króna. Um 70% tekna af raforkusölunni koma frá stóriðju, þannig að lauslega áætlað má rekja allt að 70% eiginfjár Landsvirkjunar til hennar. Það þýðir að sala raforku til stóriðju hefur fært eiganda Landsvirkjunar, íslenska ríkinu, eign sem nemur rúmlega 130 milljörðum króna. Þessar tölur kunna að vera breytilegar eftir árferði og gengi dollarans, en breytir ekki hinu að um gríðarlegar fjárhæðir er að ræða. Indriði H. Þorláksson kýs að horfa framhjá þessum ávinningi í sínum útreikningum.
Skapa einhverjar atvinnugreinar störf?
Indriði notar ákveðnar hagfræðikenningar til að færa rök að því að nær engin störf skapist í stóriðjunni. Þeir sem starfa þar, væru að einfaldlega að vinna við eitthvað annað ef þeir væru ekki að vinna í álverunum. Með sömu rökum, skapa aðrar atvinnugreinar heldur ekki mörg störf því ef menn væru ekki að vinna í þeim, væru þeir að vinna við annað. Í útreikningum sem Indriði vitnar til, á afleiddum störfum frá álverunum, hefur margfaldarinn 2 verið notaður. Sem þýðir að þegar eitt starf skapast í álverunum verða til tvö önnur úti í samfélaginu. Þetta telur Indriði of mikið og telur nær að nota margfaldarann 0,7. Lítum nánar á útreikninga Indriða og störfin hjá Alcoa Fjarðaáli. ar starfa 450 manns. Um 300 til viðbótar starfa við þjónustu sem er svo nátengd álverinu að störfin fara fram á álverslóðinni sjálfri og aðliggjandi höfn. Þetta eru samtals 750 störf. Ef margfaldarinn 2 er notaður til að meta afleidd störf vegna álversins væru þau 900, en ef margfaldari Indriða 0,7 er notaður gæfi hann um 315 afleidd störf. Þar sem um 300 þessara starfa fara nú þegar fram á álverssvæðinu skapast samkvæmt margfaldara Indriða 15 störf utan álverssvæðisins á Reyðarfirði vegna tilkomu álvers Fjarðaáls. Þar sem það krefst nokkuð umfangsmikilla rannsókna að meta hinn raunverulega margfaldara verða menn að leggja sjálfstætt mat á hvort það sé líklegra að fyrirtækið skapi 15 störf utan álverssvæðisins eða hvort þau séu nær 600.
Mikill ávinningur á Austurlandi
Ýmsir hafa látið að því liggja að álver Alcoa Fjarðaáls á Reyðarfirði hafi ekki haft þau áhrif á Austurlandi sem vonast var til. Það væri fróðlegt fyrir þá sem halda þessu fram að koma austur og sjá þær framfarir sem hafa orðið þar í samgöngumálum, verslun og þjónustu, ferðaþjónustu og heilbrigðisþjónustu svo dæmi séu tekin. Húsbyggingar á Austurlandi hafa verið gagnrýndar og sú staðreynd að þar er töluvert af nýbyggingum sem standa auðar, rétt eins og í Reykjavík og víðar á landinu. Byggingagleði verktaka var ekki bundin við Austurland, þótt mikið hafi verið byggt þar. Fjarðaál kaupir vöru og þjónustu hér innanlands fyrir 9.5 milljarða króna á ári, fyrir utan raforkukaupin. Indriði færir rök að því að þessi kaup skipti heldur ekki miklu máli, vegna þess að fyrirtækin sem selji þessa þjónustu hefðu selt hana öðrum ef álverin hefðu ekki komið til. Áhugavert væri að heyra mat forsvarsmanna íslenskra fyrirtækja sem þjónusta íslensk álver á því, hvort þau telji vinnu fyrir álverin óþarfa viðbót við starfsemina. Þá eru ótaldar útflutningstekjur af álverunum, sem námu nálægt 200 milljörðum króna í fyrra, þótt árstekjur þeirra séu mismunandi eftir árferði og gengi, eins og hjá öðrum atvinnugreinum.
Íslendingar fjárfesti í stóriðju
Það er ljóst að hagnaður stóriðjunnar rennur til eigenda sinna sem eru erlend fyrirtæki. Alveg eins og hagnaður íslenskra fyrirtækja sem fjárfesta erlendis rennur til Íslands. Leiðin fyrir Íslendinga til að eignast hlutdeild í þeim hagnaði er að eignast hlut í stjóriðjufyrirtækjunum sem eru öll skráð á mörkuðum. Það hefur stundum komið til tals að íslenskir fjárfestar kæmu með fé í uppbyggingu álvera hér á landi. Á sínum tíma var um það rætt að lífeyrissjóðirnir legðu fé í álver á Reyðarfirði. Þá voru ýmsir mótfallnir því, meðal annars á þeim forsendum að lífeyrissjóðirnir ættu ekki að taka þátt í „áhættufjárfestingum“. Það hefur verið viðtekin venja hjá okkur að eingöngu erlendir fjárfestar kæmu með fjármagn inní stjóriðjuna. Það er hins vegar ekkert því til fyrirstöðu að skoða það þegar ráðist verður í ný verkefni í framtíðinni að íslenskir fjárfestar komi þar að málum.
|
|
|
