Verðmæt uppfinning
Sjaldgæfara en silfur
Árið 1808 uppgötvaði Sir Humphry Davy frumefnið ál. Efnið finnst hvergi
hreint í náttúrunni heldur aðeins í föstum efnasamböndum. Danska vísindamanninum
Hans Christian Örsted tókst nokkru síðar að framleiða örfáa dropa af þessum
málmi en lengi frameftir 19. öld tókst ekki að þróa aðferð til að vinna ál úr
jarðvegi svo eitthvert gagn væri að. Ál var því dýrmætur og fágætur málmur,
jafnvel sjaldgæfari en silfur. Það litla sem tókst að vinna af áli var mjög
dýrt, hálft kíló kostaði 545 dollara um 1870. Árið 1884 var heildarframleiðsla
áls í Bandaríkjunum aðeins 60-70 kg.
Þegar hér var komið sögu, sýndi Frank Jewett, prófessor
við Oberlin-háskólann í Ohio, efnafræðinemendum sínum lítinn álmola og
sagði þeim að hver sá sem uppgötvaði hagkvæma aðferð til þess að framleiða
þennan málm yrði ríkur.
Sögulegur
atburður
Þetta kveikti áhuga eins nemenda hans, Charles
Martin Hall. Allt frá 12 ára aldri hafði hann gert ýmsar tilraunir með málma í
frumstæðri tilraunastofu í skúr á bak við heimili sitt. Þar naut hann aðstoðar
eldri systur sinnar, Juliu Hall, sem var efnafræðingur líkt og Charles.
Að loknu háskólaprófi hélt Charles tilraunum sínum áfram og komst að því
hvernig hægt væri að búa til áloxíð, eða súrál. Árið 1886 bjó hann til sína
eigin deiglu með kríólítbaði sem innihélt súrál og sendi rafstraum gegnum kerið.
Afurðin var storknaður kubbur sem Charles lét kólna og braut síðan niður með
hamri. Var hann þá kominn með margar litlar kúlur úr hreinu áli. Þar með var
kominn lykillinn að álframleiðslu.
Málmur án markaðar
Uppgötvunin markaði tímamót.
Til þess að halda tilraununum áfram þurfti Charles Hall á frekara fjármagni að
halda. Hópur iðnjöfra í Pennsylvaníu, undir forystu Alfreds E. Hunts, hafði trú
á áformum hans og stofnaði í kjölfarið félagið „Pittsburgh Reduction
Company“. Á vegum þess var reist lítil verksmiðja í Pittsburgh þar sem Charles
og Arthur Vining Davis, eini starfsmaður hans héldu vinnu sinni áfram.
Á þakkargjörðardag 1888 framleiddu Charles og Arthur fyrsta
verksmiðjuframleidda álið með tækninni sem Charles hafði fundið upp.
Innan skamms voru álhleifarnir farnir að hlaðast upp en hvergi bólaði á
viðskiptavinum. Framleiðendur voru hikandi við að nota þetta óþekkta efni. Til
að sýna fram á notagildi málmsins hóf Arthur að búa til stöku hluti úr áli eins
og tekatla. Charles Hall hélt áfram að þróa framleiðslutæknina og gera álið
ódýrara. Það tókst og á fimm árum, 1888-1893, fór verðið á pundi af áli úr 4,86
dollurum niður í 76 cent.
Viðskiptin tóku að blómstra og brátt var farið
að framleiða ýmsa hluti úr áli svo sem eldunaráhöld, álpappír, víra og kapla,
bílhluta og jafnvel hluta af vélinni sem knúði fyrsta flug Wrightbræðranna í
Kitty Hawk.
Kominn tími á nýtt nafn
Árið 1907 var fyrirtækið orðið
umsvifamikið, með báxíðnámur í Arkansas, súrálsverksmiðju í Illinois og þrjú
álver í New York og Kanada. Eigendurnir ákváðu að breyta nafni fyrirtækisins til
þess að endurspegla starfsemi þess og völdu „Aluminum Company of America.“ Eftir
að starfsemin var orðin alþjóðleg var nafninu breytt í Alcoa
Inc.
Skömmu áður en seinni heimsstyrjöldin skall á kostaði pundið
af áli 20 cent og Alcoa framleiddi þá um 2.000 mismunandi vörutegundir.
Eftispurnin tvöfaldaðist í stríðinu og sömuleiðis framleiðsla Alcoa. Ráðist var
í miklar framkvæmdir til að auka framleiðslugetuna en þær voru að mestu leyti
fjármagnaðar af ríkisstjórn Bandaríkjanna. Eftir stríð voru nýju verksmiðjurnar
seldar til samkeppnisfyrirtækja Alcoa.
Stöðug þróun og breytingar
Á undanförnum
áratugum hefur áliðnaðinum vaxið fiskur um hrygg. Alcoa hefur brugðist við
aukinni samkeppni með því að þróa framleiðslutæknina, fullkomna vinnsluna, lækka
kostnað, kynna breiðari framleiðslulínu, vinna nýja markaði og þróa áður
óþekktar aðferðir í nýtingu náttúruauðlinda.
Undir lok síðustu
aldar hafði Alcoa aukið starfsemi sína um allan heim með því að stækka
verksmiðjur, semja við samstarfsaðila og kaupa fyrirtæki í Evrópu og
Bandaríkjunum.
Ál er mikið notað í alls kyns umbúðir, í byggingariðnaði
og sem íhlutir í farartæki eins og flugvélar og bíla svo eitthvað sé nefnt. Ál
er uppistaðan í óteljandi hlutum og gerir þá bæði sterkari og öruggari, auk þess
sem framleiðsla þeirra krefst minni orku, þeir eru léttari og það sem líklega er
mest um vert: þeir eru endurnýtanlegir.
Margt hefur breyst frá fyrstu
dögum álsins – eiginlega allt nema að frá fyrstu tíð til dagsins í dag hefur
Alcoa verið í fararbroddi í framleiðslu áls í heiminum.
Meira um sögu
Alcoa (á ensku)
;)
;)